Joanna Michalska
Najczęściej taki ekspert, który nie zna ani firmy, ani produktów, ani zasad wynagradzania, ale za to ma opinię tak stanowczą, że aż szkoda, iż nie poprzedził jej równie intensywnym zdobywaniem wiedzy.
Wystarczy powiedzieć „MLM”, żeby u niektórych ludzi uruchomił się odruch niemal bezwarunkowy. „PIRAMIDA!!! OSZUSTWO!!! SEKTA!!!”
Jeszcze nikt niczego nie wyjaśnił, nie pokazał zasad wynagradzania, nie przedstawił modelu biznesowego, ale wyrok już zapadł, sąd internetowy zakończył obrady, a samozwańczy prokurator właśnie poprawia sobie aureolę eksperta. Co mnie w tym najbardziej fascynuje? Fakt, że bardzo często ten sam człowiek od kilkudziesięciu lat funkcjonuje w strukturach zbudowanych dokładnie na zasadzie hierarchii, której podobieństwo wizualne tak bardzo go oburza.
Od szkoły uczono nas, że ktoś jest nad nami, ktoś pod nami, ktoś decyduje, ktoś wykonuje, ktoś zarządza, a ktoś czeka, aż zostanie zauważony. Wchodzimy do firmy i widzimy właściciela, zarząd, dyrektorów, kierowników, liderów zespołów i pracowników. Im wyżej, tym zazwyczaj mniej stanowisk, większa decyzyjność i inne zasady wynagradzania. Narysuj sobie ten schemat! No proszę, jaki znajomy trójkącik…
Tylko tam nazywamy to profesjonalną strukturą organizacyjną, ścieżką kariery i systemem zarządzania. Nikt nie dostaje palpitacji serca na widok prezesa, który zarabia więcej od kierownika i kierownika, który zarabia więcej od pracownika. Nawet jeśli ten ostatni wykonuje codziennie ogrom pracy, bez której piękny gabinet prezesa byłby jedynie drogim pomieszczeniem z ekspresem do kawy. I absolutnie nie twierdzę, że taka korporacja jest nielegalną piramidą. Właśnie na tym polega cały paradoks takiej sytuacji.
Potrafimy zaakceptować hierarchię jako naturalną zasadę organizacji jednego biznesu, a w drugim uznajemy sam fakt istnienia poziomów za dowód oszustwa.
Jakby o legalności działalności decydował sam kształt schematu narysowanego na kartce. Gdyby tak było, połowa biznesowego świata musiałaby się natychmiast przebranżowić, a architekci struktur organizacyjnych odpowiadaliby przed sądem za używanie trójkątów.
Tymczasem prawo nie bada, czy struktura przypomina piramidę Cheopsa. Bada, SKĄD NAPRAWDĘ POCHODZĄ PIENIĄDZE I ZA CO LUDZIE OTRZYMUJĄ WYNAGRODZENIE. I tu kończy się zabawa w internetowe definicje, a zaczynają fakty. UOKiK czyli Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wprost wskazuje, że marketing wielopoziomowy (MLM) co do zasady jest LEGALNY.
W legalnym MLM zyski pochodzą przede wszystkim ze sprzedaży produktów. W zakazanym systemie promocyjnym typu piramida uczestnik wykonuje świadczenie w zamian za możliwość uzyskania korzyści materialnych, które zależą przede wszystkim od wprowadzania kolejnych osób do systemu, a nie od sprzedaży czy konsumpcji produktów. To rozróżnienie wynika z art. 7 pkt 14 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz art. 17 c ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Zauważcie, jak ogromna jest różnica między zarabianiem na realnym obrocie produktami, a zarabianiem przede wszystkim na tym, że kolejni ludzie płacą za możliwość zarabiania na następnych osobach. W jednym modelu podstawą działalności jest sprzedaż. W drugim jego ekonomiczne paliwo stanowią kolejne wpłaty i nieustanne powiększanie systemu. I nie, samo posiadanie produktów nie oznacza automatycznie, że firma działa uczciwie. Produkt może być realną wartością, ale może również stanowić eleganckie opakowanie mechanizmu rekrutacyjnego. Podobnie jak samo zapraszanie nowych współpracowników nie czyni biznesu nielegalnym. Znaczenie ma to, co faktycznie napędza wynagrodzenia.
PRODUKT NIE JEST ALIBI. REKRUTACJA NIE JEST AUTOMATYCZNIE PRZESTĘPSTWEM. A STRUKTURA NIE JEST DOWODEM WINY.
Mało konkretów? To proszę bardzo. W grudniu 2025 roku prezes UOKiK nałożył łącznie ponad 24 miliony złotych kar na spółki iGenius oraz International Markets Live za prowadzenie zakazanych systemów promocyjnych typu piramida. W sierpniu 2026 roku poinformował o kolejnych karach, tym razem przekraczających 400 tysięcy złotych, wobec osób propagujących takie systemy. Czyli urząd doskonale potrafi rozróżnić legalny MLM od zakazanej piramidy, ściga naruszenia i wskazuje konkretne mechanizmy. A internetowy specjalista, który nigdy nie przeczytał nawet planu wynagrodzeń, potrafi wrzucić wszystko do jednego worka w czasie krótszym niż zagotowanie wody na herbatę.
Przez ponad 15 lat robiąc marketing sieciowy widziałam mnóstwo ludzkich historii, biznesowych sukcesów, spektakularnych błędów i zachowań, które nigdy nie powinny mieć miejsca. Budowałam zespoły, szkoliłam liderów, obserwowałam firmy od środka i naprawdę nie potrzebuję różowych okularów, żeby mówić o tej branży. Widziałam ludzi sprzedających wartościowe produkty i budujących stabilne relacje z klientami. Widziałam również takich, którzy nie potrafili odpowiedzieć na proste pytanie o produkt czy system marketingowy w danej firmie, ale doskonale wiedzieli, ilu nowych partnerów trzeba przyprowadzić, żeby samemu awansować.
I właśnie tych drugich krytykuję bez najmniejszego sentymentu. Bo jeśli ktoś sprzedaje człowiekowi marzenie o wolności finansowej, a ukrywa koszty, ryzyko, realne wyniki i fakt, że większość pracy będzie polegała na pozyskiwaniu nowych uczestników, to nie buduje świadomego biznesu. Buduje iluzję. Tyle, że nieuczciwość konkretnego człowieka lub firmy nie zmienia definicji całego sektora. Tak samo jak nieuczciwy deweloper nie oznacza, że wszystkie nieruchomości są oszustwem, a bank ukarany za naruszenia prawa nie oznacza, że każdy rachunek bankowy jest przekrętem.
I tutaj zaczyna się coś znacznie ciekawszego od samego MLM. Psychologia. Ludzki mózg uwielbia skróty. Zamiast analizować, kategoryzuje. Zamiast weryfikować, porównuje z tym, co już zna. A kiedy jakieś stwierdzenie słyszymy wystarczająco często, to zaczyna się ono nam wydawać prawdziwe tylko dlatego, że jest znajome. Psychologia nazywa to między innymi efektem iluzorycznej prawdy. Dołóżmy do tego potwierdzanie własnych przekonań, społeczną potrzebę przynależności i zwykłą niechęć do przyznania się, że być może czegoś nie wiemy i mamy gotowy przepis na człowieka, który nie zna faktów, ale z ogromną pewnością siebie potrafi ich bronić. A właściwie bronić swojej opinii, bo fakty nawet nie zdążyły wejść na salę.
Najbardziej przewrotne jest jednak to, że ludzie często bronią schematów, w których sami funkcjonują, ponieważ są do nich przyzwyczajeni, a atakują schematy, których nie rozumieją, ponieważ są dla nich obce. Nie każdy etat daje bezpieczeństwo, nie każdy własny biznes daje wolność, nie każdy MLM daje możliwość sensownego zarabiania i nie każda duża firma traktuje ludzi uczciwie. Ale przecież znacznie łatwiej przyczepić komuś etykietę, niż uczciwie przyjrzeć się mechanizmom.
Zresztą mam wrażenie, że żyjemy dziś w czasach, w których posiadanie opinii pomylono z posiadaniem wiedzy. Im mniej ktoś potrzebuje sprawdzać, tym głośniej bywa przekonany o swojej nieomylności. A przecież największym zagrożeniem dla świadomego myślenia nie jest brak wiedzy. Jest nim moment, w którym człowiek przestaje odczuwać potrzebę jej zdobywania, bo już wszystko „wie”.
Nie chcę świata, w którym ludzie bezrefleksyjnie zachwycają się network marketingiem. Chcę świata, w którym ludzie potrafią odróżnić uczciwą sprzedaż od manipulacji, realną wartość od pustej obietnicy, współpracę od wykorzystywania i przede wszystkim fakty od uprzedzeń.
Bo krytyka oparta na wiedzy rozwija rynek. Krytyka oparta na niewiedzy jedynie produkuje hałas. Nie musisz lubić marketingu sieciowego. Nie musisz w nim pracować, kupować produktów, ani wierzyć komukolwiek na słowo. Ale jeżeli chcesz nazywać go piramidą, najpierw dowiedz się, czym według faktów i prawa to jest piramida. Bo być może przez całe życie patrzysz na hierarchie nazywając je normalnością, a jednocześnie boisz się słowa, którego znaczenia nigdy nie sprawdziłeś. Opinia robi się ciekawsza, kiedy spotyka wiedzę. A uprzedzenie traci swoją wielką moc w chwili, gdy trzeba je poprzeć faktami.
I właśnie dlatego ja sama, mimo wieloletniego doświadczenia, nie podejmuję decyzji biznesowych na podstawie pięknych prezentacji, entuzjazmu liderów czy obietnic, że za chwilę wszyscy będziemy fotografować swoje laptopy na plaży. Przez lata współpracowałam z kilkoma firmami marketingu sieciowego, poznawałam różne systemy, ludzi, produkty, modele wynagradzania i doskonale wiem, że FIRMA FIRMIE NIE JEST RÓWNA.
Cztery lata temu, zanim podjęłam decyzję o współpracy, przez ponad pół roku bardzo dokładnie analizowałam rynek. Sprawdzałam nie tylko produkty i ich jakość, ale również to, kto za firmą stoi, czy posiada własne zaplecze produkcyjne, jak długo funkcjonuje, na czym opiera swój model biznesowy i czy system wynagradzania rzeczywiście pozwala budować biznes oparty na wartości, klientach i realnej sprzedaży. Ostatecznie świadomie wybrałam firmę z ponad 20-letnim doświadczeniem produkcyjnym i ponad 16-letnią historią działalności w modelu marketingu sieciowego. Nie wybrałam jej dlatego, że ktoś pięknie opowiedział mi o przyszłości. Wybrałam ją dlatego, że chciałam wiedzieć, na jakich fundamentach tę przyszłość miałabym budować.
Dzisiaj wiem jedno: zanim komuś powierzysz swój czas, reputację, relacje i energię, sprawdź znacznie więcej niż wysokość prowizji na kolorowym slajdzie. Sprawdź produkty, producenta, ludzi zarządzających firmą, historię jej działalności, zasady współpracy, koszty, sposób naliczania wynagrodzeń i to, czy potrafisz utożsamić się z jej wartościami. Bo biznes, który budujesz, powinien być przedłużeniem Twojej świadomości, a nie ceną, którą za nią płacisz. Dziękuję za uwagę.
Autorka publikacji dzieli się swoją wiedzą i doświadczeniem z ponad 20 lat pracy z ludźmi w biznesie oraz ponad 15 lat działalności w marketingu sieciowym. Joanna Michalska posiada wykształcenie z zakresu dietetyki, kosmetologii, psychologii pozytywnej oraz marketingu, a w swojej pracy łączy zdrowie, dobrostan, rozwój osobisty, świadome przywództwo i biznes. W procesie tworzenia wybranych publikacji i materiałów wizualnych korzysta również z narzędzi AI jako wsparcia kreatywnego, redakcyjnego lub graficznego. Koncepcja, przekaz, selekcja treści i ostateczna forma publikacji pozostają jednak pod jej autorską kontrolą.